🧬 DNA ve Genetik Kod

DNA'nın yapısı

Kalıtım molekülü DNA, çift sarmal iki zincirden oluşur. Yapı birimi nükleotittir: fosfat + şeker + organik baz. Sıralama küçükten büyüğe: nükleotit → gen → DNA → kromozom.

Kalıtım

Baskın gen büyük harfle (A), çekinik gen küçük harfle (a) gösterilir. Çekinik özellik yalnız aa durumunda görünür.

Derinlemesine: DNA'dan kromozoma hiyerarşi

Nükleotit → Gen → DNA → Kromozom. Bir gen, bir özelliğin (göz rengi gibi) şifresini taşır. İnsanda 46 kromozom (23 çift) bulunur; 23'ü anneden, 23'ü babadan gelir.

Çözümlü Örnek — Çaprazlama

Soru: Kahverengi göz (K) baskın, mavi (k) çekiniktir. Kk × kk çaprazlamasında mavi gözlü çocuk olasılığı?

Çözüm: Yavrular: Kk, Kk, kk, kk → mavi (kk) olasılığı 2/4 = %50.

Nükleotit hesabı

Soru: 600 nükleotitli DNA'da 150 Adenin varsa kaç Guanin vardır?

Çözüm: A = T = 150 → toplam 300. Kalan 300, G ile S arasında eşit: G = 150.

⚠️ Sık yapılan hatalar

① Mutasyon-modifikasyon karışıklığı: mutasyon DNA'da ve kalıcı (6 parmaklılık); modifikasyon çevresel ve genelde geçici (bronzlaşma, kasların gelişmesi). ② Baskın gen "daha iyi" demek değildir. ③ Adaptasyon (uzun sürede çevreye uyum: kutup ayısının beyaz postu) mutasyonla karıştırılır.

🧬 Güncel bağlantı

Gen mühendisliği ve biyoteknoloji soruları: aşı üretimi, sirkeli-küflü gıda (biyoteknolojinin eski örnekleri), klonlama. "Islah" = seçmeli üretme; "gen aktarımı" = başka canlının genini ekleme.