Örnek 1 1000 − 367
- 9 − 3 = 6
- 9 − 6 = 3
- 10 − 7 = 3
Sonuç: 633
Matematik Yöntemi · 8-10 · 11-13 yaş · çıkarma, vedik
🔟 Tümleyenle Çıkarma (Hepsi 9’dan, Sonuncu 10’dan)
1000, 10000 gibi yuvarlak sayılardan çıkarmayı hiç ödünç almadan yapar.
Nasıl yapılır?
- Çıkacak sayının son basamağını 10’dan çıkar.
- Diğer bütün basamaklarını 9’dan çıkar.
- Sırayla yaz. Ödünç alma yok, bitti.
- Son basamak 0 ise: o sıfırı olduğu gibi bırak, ondan önceki basamağı 10’dan çıkar.
Çözümlü örnekler
Kolaydan zora sıralı. Her örnekte adımların hepsi yazılı — atlanan bir satır yok, çünkü eksik adım öğrenmeyi durdurur.
Örnek 2 10000 − 4826
- 9 − 4 = 5
- 9 − 8 = 1
- 9 − 2 = 7
- 10 − 6 = 4
Sonuç: 5174
Örnek 3 1000 − 240
- Son basamak 0 → 0 kalır
- 10 − 4 = 6
- 9 − 2 = 7
Sonuç: 760
Neden çalışıyor?
1000 = 999 + 1. 999’dan çıkarma basamak basamak yapılabilir, çünkü her basamak en fazla 9’dur ve ödünç gerekmez. Sonra kalan +1, son basamağı “9’dan” değil “10’dan” çıkarmak olarak görünür. Bu, Vedik matematiğin Nikhilam sutrasının çıkarma hâlidir.
🔑 Akılda kalması için
“Hepsi dokuzdan, sonuncu ondan.” Bu cümle yöntemin tamamıdır.
Bu yöntem hangi basamaklarda öğretiliyor?
İlişkili yöntemler
Bunlar aynı fikrin farklı yüzleri ya da doğal devamı. Birini kavradıysan diğerleri çok daha kolay gelecek.
Soldan Sağa Toplama
Zihinden toplamanın doğal yolu — elde takip etmeye gerek bırakmaz.
Telafili YuvarlamaToplama ve çıkarmayı yuvarlak sayıya çıkıp küçük bir düzeltmeyle yapar.
5 ile Biten Sayıların KaresiSonu 5 olan herhangi bir sayının karesini iki saniyede verir.
Son Basamakları Toplamı 10 Olanlar43 × 47, 62 × 68 gibi ön kısmı aynı, son basamakları 10 eden çarpımları anında verir.
Nikhilam — Tabana Yakın Sayıların Çarpımı100, 1000 gibi bir tabana yakın iki sayıyı, sadece küçük eksikleri çarparak çarpar.
Yavadunam — Tabana Yakın Sayının Karesi96², 97², 106², 993² gibi 100/1000’e yakın sayıların karesini tek satırda verir.